poniedziałek, 28 maja 2018
Strona głównaAktualnościGaleriaBIPKontakt

WIELKOPOSTNE ZWYCZAJE W PRZEWORSKU
WIELKOPOSTNE ZWYCZAJE W PRZEWORSKU.

Wyjątkowym wielkopostnym zwyczajem w naszym mieście jest bicie w bęben w Wielki Tydzień.  Istnieje klika wyjaśnień tego zwyczaju, autorstwa regionalistów, historyków i etnografów związanych z Przeworskiem.

 

 

Jedno z wyjaśnień pochodzenia tego zwyczaju jest następujące: w r. 1624 Tatarzy napadli na Przeworsk. Zaatakowali miasto od strony wschodniej - przypuścili szturm na warownię - klasztor oo. bernardynów. Kiedy doszło do spotkania tatarskiego dowódcy - agi z gwardianem - przełożonym klasztoru, okazało się że są oni kolegami ze szkół zagranicznych. Ugoszczony w refektarzu, wysłuchał próśb kolegi gwardiana aby powstrzymać szturm i wymyślił fortel. Szturmu z Wielkiego Czwartku na Wielki Piątek nie będzie, bo dowódca uda chorobę. Tymczasem mieszkańcy miasta mieli wziąć drewniane naczynia (cebrzyki, baryłki, niecki) i bijąc w nie, czyniąc wrzask - ruszyć od strony Mleczki na klasztor. Tatarzy pod wodzą niedoświadczonego dowódcy potraktują hałas jako odgłos potężnej odsieczy, która przybywa na pomoc i zawrócą. W nocy, zmobilizowano chłopów z Mokrzanki, Studzianu, Grzęski. Ruszyli z naczyniami, z hukiem i hałasem. Zastępca chorego dowódcy przeraził się i zarządził zwinięcie obozu i odwrót. Rano miasto było wolne. Na pamiątkę odniesionego zwycięstwa usypano kopiec tatarski. Zaś od Wielkiego Czwartku do Wielkiej Niedzieli na ulicach Przeworska słychać bębnienie. (P. Stepkiewicz, Wspomnienia - Tatarzy idą, Przeworsk 1977, MP-OP-104; A. Karczmarzewski, Podania i legendy z terenu Małopolski południowo-wschodniej, Rzeszów 1981, s. 16; J. Benbenek, Eksponaty muzealne o dziejach Przeworska, Przeworsk 1983 r., s. 37).

Inna legenda wyjaśnia ten zwyczaj następująco. Turcy w środku Wielkiego Tygodnia napadli na Przeworsk, akurat w okresie kiedy kobiety zajmowały się praniem nad Mleczką. Na wieść o zbliżających się Turkach, kobiety zaczęły uderzać kijankami, warzechami, chochlami w tary, baniaki, cebrzyki i garnki - czyniąc hałas i alarm, nawołując brać cechową i zdolnych do obrony miasta na mury. (A. Szozda, Skąd się wziął przeworski zwyczaj bicia w bęben, "Życie przemyskie", nr 15 (l 163), s.l, 10). Jeszcze jedna legenda wiąże tradycję bębnienia z cechem kominiarzy. W r. 1624 Tatarzy pojawili się na przedmieściach Przeworska. Podpalili Ujezną, Rozbórz, Mirocin, Maćkówkę i Zalesie. Pierwszy zauważył zagrożenie starszy cechu kominiarskiego - Niedziocha. Zrozumiawszy, że wróg wkrótce spali miasto, z lamusa dzwonnicy kościelnej wydobył kociołek miedziany obciągnięty skórą (tzw. taraban, tołumbas), wybiegł na rynek i zaczął bębnić - alarmować obywateli, nawołując do obrony miasta. Musiał posłużyć się tarabanem, bo od Wielkiego Czwartku zamilkły dzwony kościelny. Zebrali się szybko miejscy rzemieślnicy: tkacze, zduni, kowale, szewcy i krawcy - stanęli na murach warownych. Kuśnierze - na baszcie kościoła farnego, na bramie łańcuckiej - płóciennicy, na baszcie klasztoru bernardynów - cech sukienników, na baszcie czabanskiej - kowale, na bramie jarosławskiej - szewcy, na kańczudzkiej - rajcy miejscy i rzeźnicy. Pospólstwo zajęło odcinek pomiędzy kościołem farnym a bramą łańcucką. Żydzi bronić mieli basztę naprzeciw synagogi. Dzięki zwartej obronie, miasto zostało obronione. Na pamiątkę tej sprawnej obrony, mężczyźni z kominiarskiego rodu Niedziochów w Wielki Czwartek na rynku przeworskim uderzali w pamiątkowy taraban. Zmarły ok. 1955 r. Julian Niedziocha przekazał bęben członkom Ochotniczej Straży Pożarnej. Z czasem miedziany kociołek został zastąpiony trzema nowoczesnymi bębnami: dużym i dwoma małymi. (M. Opałek, Z historii Przeworska, Przeworsk 1960, MP-OP-139, s. 42-46; S. Lew, W dorzeczu Mleczki, Rzeszów 2004, s. 58-59).

Według objaśnień Józefa Benbenka, bębnienie jest pamiątką alarmu w związku z niebezpieczeństwem napadu nieprzyjaciela na miasto. Obroną miasta zajmowali się sami mieszczanie, członkowie cechów, zrzeszeni w kilku regimentach. Alarmowanie przy pomocy bębnów miało charakter ściśle wewnętrzny. Odgłos bębnów tłumiły mury. W ten właśnie sposób zwoływano na ćwiczenia z obrony i w przypadku rzeczywistego napadu, zobowiązanych do obrony i zajęcia wyznaczonych miejsc na murach, basztach, w bramach, mieszkańców Przeworska. (Tradycje w Przeworsku i okolicy MP-DA-791 /l).

Katarzyna Ignas, Małgorzata Wołoszyn

 

2018-05-23
Od 18 czerwca do 17 lipca 2018 r. odbędzie się nabór wniosków w ramach Poddziałania „Pomoc na rozpoczęcie działalności ...
2018-05-22
LII Sesja Rady Miasta odbędzie się 29 maja 2018 r. (wtorek) o godz. 13.00, w sali Ratusza, I piętro, Rynek ...
2018-05-16
Radny i Samorząd Osiedla Nr 4 zapraszają na zebranie mieszkańców w dniu 21 maja 2018 r. (poniedziałek) o godz. ...
2018-05-10
Od trzech lat miasto systematycznie rozbudowuje monitoring wizyjny. 9 maja 2018 r., z-ca burmistrza Wojciech Superson, z upoważnienia Burmistrza Miasta ...
2018-05-08
Burmistrz Miasta Przeworska Leszek Kisiel i Starosta Przeworski Zbigniew Kiszka informują o rozpoczęciu wspólnej inwestycji w ramach zadania pn. "Przebudowa ...
2018-05-08
Zapraszamy do odwiedzenia wieży miejskiego ratusza. W okresie od 1 maja do 15 października wieża widokowa udostępniona jest w ...
2018-05-02
„ … dla ugruntowania wolności, dla ocalenia Ojczyzny naszej i jej granicz największą stałością ducha, niniejszą konstytucję uchwalamy i;tę ...
2018-05-02
Nadzwyczajna LI Sesja Rady Miasta odbędzie się 10 maja 2018 r. (czwartek) o godz. 16.00, w sali ratusza, I piętro, ...
2018-05-02
2 maja (środa) każdy z nas może uczcić Biało-Czerwoną poprzez wywieszenie flagi państwowej w swoim domu, a także w oknie ...
2018-04-30
W dniu 26 kwietnia 2018 roku Komenda Powiatowa Policji w Przeworsku, Burmistrz Miasta Przeworska, Straż Miejska i Miejski Ośrodek Sportu ...
2018-04-29
Dostrzegając potrzebę większej aktywności do działań obywatelskich, po raz pierwszy zapraszam mieszkańców do udziału w konsultacjach, które pozwolą nam ...
2018-04-26
ARiMR informuje o wsparciu dra rolników w ramach Poddziałania "Wsparcie inwestycji w przetwarzanie produktów rolnych, obrót nimi lub ich rozwój'. ...

 

Strona głównaAktualnościGaleriaBIPKontakt