środa, 17 stycznia 2018
Strona głównaAktualnościGaleriaBIPKontakt

WIELKOPOSTNE ZWYCZAJE W PRZEWORSKU
WIELKOPOSTNE ZWYCZAJE W PRZEWORSKU.

Wyjątkowym wielkopostnym zwyczajem w naszym mieście jest bicie w bęben w Wielki Tydzień.  Istnieje klika wyjaśnień tego zwyczaju, autorstwa regionalistów, historyków i etnografów związanych z Przeworskiem.

 

 

Jedno z wyjaśnień pochodzenia tego zwyczaju jest następujące: w r. 1624 Tatarzy napadli na Przeworsk. Zaatakowali miasto od strony wschodniej - przypuścili szturm na warownię - klasztor oo. bernardynów. Kiedy doszło do spotkania tatarskiego dowódcy - agi z gwardianem - przełożonym klasztoru, okazało się że są oni kolegami ze szkół zagranicznych. Ugoszczony w refektarzu, wysłuchał próśb kolegi gwardiana aby powstrzymać szturm i wymyślił fortel. Szturmu z Wielkiego Czwartku na Wielki Piątek nie będzie, bo dowódca uda chorobę. Tymczasem mieszkańcy miasta mieli wziąć drewniane naczynia (cebrzyki, baryłki, niecki) i bijąc w nie, czyniąc wrzask - ruszyć od strony Mleczki na klasztor. Tatarzy pod wodzą niedoświadczonego dowódcy potraktują hałas jako odgłos potężnej odsieczy, która przybywa na pomoc i zawrócą. W nocy, zmobilizowano chłopów z Mokrzanki, Studzianu, Grzęski. Ruszyli z naczyniami, z hukiem i hałasem. Zastępca chorego dowódcy przeraził się i zarządził zwinięcie obozu i odwrót. Rano miasto było wolne. Na pamiątkę odniesionego zwycięstwa usypano kopiec tatarski. Zaś od Wielkiego Czwartku do Wielkiej Niedzieli na ulicach Przeworska słychać bębnienie. (P. Stepkiewicz, Wspomnienia - Tatarzy idą, Przeworsk 1977, MP-OP-104; A. Karczmarzewski, Podania i legendy z terenu Małopolski południowo-wschodniej, Rzeszów 1981, s. 16; J. Benbenek, Eksponaty muzealne o dziejach Przeworska, Przeworsk 1983 r., s. 37).

Inna legenda wyjaśnia ten zwyczaj następująco. Turcy w środku Wielkiego Tygodnia napadli na Przeworsk, akurat w okresie kiedy kobiety zajmowały się praniem nad Mleczką. Na wieść o zbliżających się Turkach, kobiety zaczęły uderzać kijankami, warzechami, chochlami w tary, baniaki, cebrzyki i garnki - czyniąc hałas i alarm, nawołując brać cechową i zdolnych do obrony miasta na mury. (A. Szozda, Skąd się wziął przeworski zwyczaj bicia w bęben, "Życie przemyskie", nr 15 (l 163), s.l, 10). Jeszcze jedna legenda wiąże tradycję bębnienia z cechem kominiarzy. W r. 1624 Tatarzy pojawili się na przedmieściach Przeworska. Podpalili Ujezną, Rozbórz, Mirocin, Maćkówkę i Zalesie. Pierwszy zauważył zagrożenie starszy cechu kominiarskiego - Niedziocha. Zrozumiawszy, że wróg wkrótce spali miasto, z lamusa dzwonnicy kościelnej wydobył kociołek miedziany obciągnięty skórą (tzw. taraban, tołumbas), wybiegł na rynek i zaczął bębnić - alarmować obywateli, nawołując do obrony miasta. Musiał posłużyć się tarabanem, bo od Wielkiego Czwartku zamilkły dzwony kościelny. Zebrali się szybko miejscy rzemieślnicy: tkacze, zduni, kowale, szewcy i krawcy - stanęli na murach warownych. Kuśnierze - na baszcie kościoła farnego, na bramie łańcuckiej - płóciennicy, na baszcie klasztoru bernardynów - cech sukienników, na baszcie czabanskiej - kowale, na bramie jarosławskiej - szewcy, na kańczudzkiej - rajcy miejscy i rzeźnicy. Pospólstwo zajęło odcinek pomiędzy kościołem farnym a bramą łańcucką. Żydzi bronić mieli basztę naprzeciw synagogi. Dzięki zwartej obronie, miasto zostało obronione. Na pamiątkę tej sprawnej obrony, mężczyźni z kominiarskiego rodu Niedziochów w Wielki Czwartek na rynku przeworskim uderzali w pamiątkowy taraban. Zmarły ok. 1955 r. Julian Niedziocha przekazał bęben członkom Ochotniczej Straży Pożarnej. Z czasem miedziany kociołek został zastąpiony trzema nowoczesnymi bębnami: dużym i dwoma małymi. (M. Opałek, Z historii Przeworska, Przeworsk 1960, MP-OP-139, s. 42-46; S. Lew, W dorzeczu Mleczki, Rzeszów 2004, s. 58-59).

Według objaśnień Józefa Benbenka, bębnienie jest pamiątką alarmu w związku z niebezpieczeństwem napadu nieprzyjaciela na miasto. Obroną miasta zajmowali się sami mieszczanie, członkowie cechów, zrzeszeni w kilku regimentach. Alarmowanie przy pomocy bębnów miało charakter ściśle wewnętrzny. Odgłos bębnów tłumiły mury. W ten właśnie sposób zwoływano na ćwiczenia z obrony i w przypadku rzeczywistego napadu, zobowiązanych do obrony i zajęcia wyznaczonych miejsc na murach, basztach, w bramach, mieszkańców Przeworska. (Tradycje w Przeworsku i okolicy MP-DA-791 /l).

Katarzyna Ignas, Małgorzata Wołoszyn

 

2018-01-11
W niedzielę Chrztu Pańskiego, kończącą okres Bożego Narodzenia Burmistrz Miasta Przeworska Leszek Kisiel wraz z zastępcą Wojciechem Supersonem oraz Rada ...
2018-01-04
W naszym urzędzie można zapłacić kartą płatniczą i telefonem. Urząd Miasta Przeworska uczestniczy w Programie upowszechniania płatności bezgotówkowych w administracji ...
2017-12-29
28 grudnia br., po burzliwej sesji budżet przygotowany przez Burmistrza Miasta Przeworska został uchwalony. Burmistrz Leszek Kisiel podkreśla, że ...
2017-12-21
Dzięki przyjęciu i pozytywnemu rozpatrzeniu wniosku przez Polski Związek Koszykówki od września 2016 roku przy Szkole Podstawowej nr 1 w ...
2017-12-18
W ostatnią niedzielę przed Bożym Narodzeniem na placu Adama Mickiewicza, już po raz siódmy odbyła się miejska wigilia. Kilkaset osób ...
2017-12-15
Dobiegają końca prace inwestycyjne na ul. Długiej w Przeworsku. Remont nawierzchni był niezwykle potrzebny i wyczekiwany przez mieszkańców. Jest to ...
2017-12-12
XLIV Sesja Rady Miasta odbędzie się 28 grudnia 2017 r. (czwartek) o godz. 13.00, w sali Ratusza, I piętro, Rynek ...
2017-12-11
Burmistrz Miasta Przeworska ogłasza konkurs na realizację zadań pożytku publicznego w zakresie kultury fizycznej i sportu. Ogłoszenie.   ...
2017-12-11
Burmistrz Miasta Przeworska ogłasza konkurs na realizację zadań pożytku publicznego w zakresie nauki, edukacji, oświaty i wychowania, ochrony i promocji ...
2017-12-07
1 grudnia 2017 roku w sali widowiskowej Miejskiego Ośrodka Kultury w Przeworsku odbyła się uroczystość z okazji 150. rocznicy urodzin ...
2017-12-07
Burmistrz Miasta Przeworska Leszek Kisiel wraz z Miejskim Ośrodkiem Sportu i Rekreacji zaprosili w minioną niedzielę do naszego miasta św. ...
2017-12-07
Ponad 300 osób wzięło udział w sobotnim Biegu Mikołajkowym, organizowanym przez Przeworską Grupę Biegową. Patronatu nad wydarzeniem udzielił m.in. Burmistrz ...

 

Strona głównaAktualnościGaleriaBIPKontakt