niedziela, 19 listopada 2017
Strona głównaAktualnościGaleriaBIPKontakt

WIELKOPOSTNE ZWYCZAJE W PRZEWORSKU
WIELKOPOSTNE ZWYCZAJE W PRZEWORSKU.

Wyjątkowym wielkopostnym zwyczajem w naszym mieście jest bicie w bęben w Wielki Tydzień.  Istnieje klika wyjaśnień tego zwyczaju, autorstwa regionalistów, historyków i etnografów związanych z Przeworskiem.

 

 

Jedno z wyjaśnień pochodzenia tego zwyczaju jest następujące: w r. 1624 Tatarzy napadli na Przeworsk. Zaatakowali miasto od strony wschodniej - przypuścili szturm na warownię - klasztor oo. bernardynów. Kiedy doszło do spotkania tatarskiego dowódcy - agi z gwardianem - przełożonym klasztoru, okazało się że są oni kolegami ze szkół zagranicznych. Ugoszczony w refektarzu, wysłuchał próśb kolegi gwardiana aby powstrzymać szturm i wymyślił fortel. Szturmu z Wielkiego Czwartku na Wielki Piątek nie będzie, bo dowódca uda chorobę. Tymczasem mieszkańcy miasta mieli wziąć drewniane naczynia (cebrzyki, baryłki, niecki) i bijąc w nie, czyniąc wrzask - ruszyć od strony Mleczki na klasztor. Tatarzy pod wodzą niedoświadczonego dowódcy potraktują hałas jako odgłos potężnej odsieczy, która przybywa na pomoc i zawrócą. W nocy, zmobilizowano chłopów z Mokrzanki, Studzianu, Grzęski. Ruszyli z naczyniami, z hukiem i hałasem. Zastępca chorego dowódcy przeraził się i zarządził zwinięcie obozu i odwrót. Rano miasto było wolne. Na pamiątkę odniesionego zwycięstwa usypano kopiec tatarski. Zaś od Wielkiego Czwartku do Wielkiej Niedzieli na ulicach Przeworska słychać bębnienie. (P. Stepkiewicz, Wspomnienia - Tatarzy idą, Przeworsk 1977, MP-OP-104; A. Karczmarzewski, Podania i legendy z terenu Małopolski południowo-wschodniej, Rzeszów 1981, s. 16; J. Benbenek, Eksponaty muzealne o dziejach Przeworska, Przeworsk 1983 r., s. 37).

Inna legenda wyjaśnia ten zwyczaj następująco. Turcy w środku Wielkiego Tygodnia napadli na Przeworsk, akurat w okresie kiedy kobiety zajmowały się praniem nad Mleczką. Na wieść o zbliżających się Turkach, kobiety zaczęły uderzać kijankami, warzechami, chochlami w tary, baniaki, cebrzyki i garnki - czyniąc hałas i alarm, nawołując brać cechową i zdolnych do obrony miasta na mury. (A. Szozda, Skąd się wziął przeworski zwyczaj bicia w bęben, "Życie przemyskie", nr 15 (l 163), s.l, 10). Jeszcze jedna legenda wiąże tradycję bębnienia z cechem kominiarzy. W r. 1624 Tatarzy pojawili się na przedmieściach Przeworska. Podpalili Ujezną, Rozbórz, Mirocin, Maćkówkę i Zalesie. Pierwszy zauważył zagrożenie starszy cechu kominiarskiego - Niedziocha. Zrozumiawszy, że wróg wkrótce spali miasto, z lamusa dzwonnicy kościelnej wydobył kociołek miedziany obciągnięty skórą (tzw. taraban, tołumbas), wybiegł na rynek i zaczął bębnić - alarmować obywateli, nawołując do obrony miasta. Musiał posłużyć się tarabanem, bo od Wielkiego Czwartku zamilkły dzwony kościelny. Zebrali się szybko miejscy rzemieślnicy: tkacze, zduni, kowale, szewcy i krawcy - stanęli na murach warownych. Kuśnierze - na baszcie kościoła farnego, na bramie łańcuckiej - płóciennicy, na baszcie klasztoru bernardynów - cech sukienników, na baszcie czabanskiej - kowale, na bramie jarosławskiej - szewcy, na kańczudzkiej - rajcy miejscy i rzeźnicy. Pospólstwo zajęło odcinek pomiędzy kościołem farnym a bramą łańcucką. Żydzi bronić mieli basztę naprzeciw synagogi. Dzięki zwartej obronie, miasto zostało obronione. Na pamiątkę tej sprawnej obrony, mężczyźni z kominiarskiego rodu Niedziochów w Wielki Czwartek na rynku przeworskim uderzali w pamiątkowy taraban. Zmarły ok. 1955 r. Julian Niedziocha przekazał bęben członkom Ochotniczej Straży Pożarnej. Z czasem miedziany kociołek został zastąpiony trzema nowoczesnymi bębnami: dużym i dwoma małymi. (M. Opałek, Z historii Przeworska, Przeworsk 1960, MP-OP-139, s. 42-46; S. Lew, W dorzeczu Mleczki, Rzeszów 2004, s. 58-59).

Według objaśnień Józefa Benbenka, bębnienie jest pamiątką alarmu w związku z niebezpieczeństwem napadu nieprzyjaciela na miasto. Obroną miasta zajmowali się sami mieszczanie, członkowie cechów, zrzeszeni w kilku regimentach. Alarmowanie przy pomocy bębnów miało charakter ściśle wewnętrzny. Odgłos bębnów tłumiły mury. W ten właśnie sposób zwoływano na ćwiczenia z obrony i w przypadku rzeczywistego napadu, zobowiązanych do obrony i zajęcia wyznaczonych miejsc na murach, basztach, w bramach, mieszkańców Przeworska. (Tradycje w Przeworsku i okolicy MP-DA-791 /l).

Katarzyna Ignas, Małgorzata Wołoszyn

 

2017-11-16
Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARiMR, informuje, że posiadacz zwierzęcia gospodarskiego (bydła, owiec, kóz i świń) obowiązany jest do dokonania spisu ...
2017-11-16
Podkarpacki Wojewódzki Lekarz Weterynarii informuje o planowanej w dniach 17-26 listopada dodatkowej akcji doustnych szczepień lisów wolno żyjących przeciwko wściekliźnie. ...
2017-11-08
Powiatowy Lekarz Weterynarii w Przeworsku informuje, że opublikowane zostało Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie wprowadzenia ...
2017-11-02
1 listopada, w dzień Wszystkich Świętych, harcerki i harcerze z Kresów, już po raz ósmy, kwestowali w ramach akcji ...
2017-10-30
27 października 2017 r. w ratuszu Burmistrz Miasta Przeworska Leszek Kisiel oraz kierownik Urzędu Stanu Cywilnego Bogusław Duliban, wręczyli odznaczenia ...
2017-10-30
...
2017-10-25
Zakład Ubezpieczeń Społecznych informuje, że od 1 stycznia 2018 r zmieni się sposób opłacania składek do ZUS. Nie będzie kilku ...
2017-10-25
Tarnobrzeska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. realizuje w ramach Działania 7.3 RPO WP projekt pt "Czas przedsiębiorczości - II edycja". Projekt ...
2017-10-17
XLI Sesja Rady Miasta odbędzie się 26 października 2017 r. (czwartek) o godz. 13.00, w sali narad Ratusza, I piętro, ...
2017-10-17
Od 1 stycznia 2018 r. mikroprzedsiębiorcy dołączą do grona podatników VAT, którzy prowadzą elektroniczną ewidencję VAT (czyli rejestr sprzedaży i ...
2017-10-13
"Z rąk do rąk podajemy skromnej mądrości dar zwyczajny"     ...
2017-10-03
Tegoroczna zbiórka azbestu z terenu naszego miasta została zakończona. Co roku Burmistrz Miasta Przeworska pozyskuje dotacje na zadanie pn.: „Usuwanie ...

 

Strona głównaAktualnościGaleriaBIPKontakt